Akty prawne istotne dla pacjentów z chorobami rzadkimi w Polsce – zestawienie

1. Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.

W szczególności w zakresie w jakim:

• gwarantuje każdemu prawo do ochrony zdrowia,

• nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych wszystkim obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej,

• nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej m.in. dzieciom i osobom niepełnosprawnym

2. Rozporządzenie (WE) Nr 141/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 1999 r. w sprawie sierocych produktów leczniczych

W szczególności w zakresie w jakim:

• stanowi, że pacjenci z chorobami rzadkimi powinni być uprawnieni do takiej samej jakości leczenia jak inni pacjenci,

• definiuje pojęcie „chorób rzadkich”, „sierocego produktu leczniczego”

• określa wspólnotową procedurę oznaczania produktów leczniczych jako sieroce produkty lecznicze, zapewnienia zachęty dla prac badawczo-rozwojowych dotyczących sierocych produktów leczniczych oraz dla wprowadzania tych produktów na rynek

3. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej

W szczególności w zakresie w jakim:

• pozwala pacjentom z chorobami rzadkimi zwracać się do innych państw członkowskich UE o diagnozę i leczenie niedostępne w ich kraju (również będącym państwem członkowskim)

• gwarantuje, że pacjenci otrzymają informacje na temat kosztów leczenia oraz możliwości uzyskania zwrotu kosztów przez ich kraj ubezpieczenia zdrowotnego

• wprowadza standardy jakości opieki zdrowotnej, które muszą być zapewnione przez kraje UE

4. Uchwała Nr 110 Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2021 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Plan dla Chorób Rzadkich

W zakresie w jakim wprowadza kompleksowe rozwiązania mające poprawić system diagnostyki i leczenia pacjentów z chorobami rzadkimi, obejmujące sześć podstawowych obszarów:

1) Ośrodki Eksperckie Chorób Rzadkich (OECR);

2) kierunki poprawy diagnostyki chorób rzadkich, w tym dostępności do nowoczesnych metod diagnostycznych z wykorzystaniem wielkoskalowych badań genomowych;

3) dostęp do leków, wyrobów medycznych i środków specjalnego przeznaczenia żywieniowego stosowanych w chorobach rzadkich;

4) Polski Rejestr Chorób Rzadkich;

5) Paszport Pacjenta z Chorobą Rzadką;

6) Platformę Informacyjną „Choroby Rzadkie”

5. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

W szczególności w zakresie w jakim określa prawa pacjenta, zasady udostępniania dokumentacji medycznej i obowiązki podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych związane z prawami pacjenta

6. Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych

W szczególności w zakresie w jakim:

• reguluje zasady refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych

• wprowadza zasady dotyczące procedury odwoławczej i skargi pacjenta w przypadku odmowy refundacji leku, środku spożywczego specjalnego przeznaczenia żywieniowego lub wyrobu medycznego

• reguluje refundację leków we wskazaniach off-label

7. Programy lekowe dotyczące chorób rzadkich publikowane jako załącznik do obwieszczenia Ministra Zdrowia w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (np. załącznik nr B.62. Leczenie pierwotnych niedoborów odporności (PNO) u pacjentów dorosłych (ICD-10: D 80 w tym D 80.0, D 80.1, D 80.3, D 80.4, D 80.5, D 80.6, D 80.8, D 80.9; D81.9; D 82 w tym: D 82.0, D 82.1, D 82.3, D 82.8, D 82.9; D 83 w tym: D 83.0, D 83.1, D 83.8, D 83.9; D 89.9))

W zakresie w jakim określają zakres świadczenia gwarantowanego dla każdej z chorób

8. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

W szczególności zakresie w jakim określa:

• szczegółowe warunki udzielania i zakres świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

• zasady i tryb finansowania świadczeń oraz zadania władz publicznych w zakresie zapewnienia równego dostępu do świadczeń

• zasady ratunkowego dostępu do technologii medycznych (system wydawania indywidualnych zgód na leczenie pacjentów, dla których wyczerpano wszystkie dostępne opcje terapeutyczne finansowane ze środków publicznych)

• zasady dot. programów polityki zdrowotnej (w zakresie chorób rzadkich np. Narodowy program leczenia chorych na hemofilię i pokrewne skazy krwotoczne na lata 2019-2023)

9. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne

M.in. w zakresie w jakim:

• reguluje kwestię dopuszczenia do obrotu produktów leczniczych

• reguluje tzw. import docelowy, czyli sprowadzenie zza granicy i refundacja leku na wniosek pacjenta, poparty opinią lekarza prowadzącego i konsultanta krajowego, na podstawie pozytywnej decyzji Ministra Zdrowia

• umożliwia pacjentowi, jego przedstawicielowi ustawowemu lub opiekunowi faktycznemu zgłoszenie działania niepożądanego produktu leczniczego

10. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty

W zakresie w jakim reguluje odpowiedzialność zawodową lekarzy i obowiązki wobec pacjentów

11. Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych

W szczególności w zakresie w jakim wprowadza szczegółowe zasady dotyczące ochrony prywatności i poufności danych osobowych, w tym medycznych, zgody na ich przetwarzanie, usuwanie, przenoszenie między placówkami medycznymi

12. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania

W szczególności w zakresie w jakim reguluje zasady udostępniania dokumentacji medycznej

13. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2020 r. w sprawie recept

OPIEKA SPOŁECZNA

14. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

W szczególności w zakresie pomocy osobom z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności lub rodzicom/opiekunom dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności

15. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

W szczególności w zakresie w jakim reguluje:

• zasady udzielania pomocy społecznej, w tym świadczeń pieniężnych,

• zasady funkcjonowania placówek opiekuńczych, które mogą być potrzebne dla pacjentów wymagających stałej opieki i pomocy w codziennych czynnościach

16. Ustawa z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej

W zakresie w jakim ustala warunki przyznania prawa do renty socjalnej osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało m.in. przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25. roku życia

17. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

W zakresie w jakim reguluje:

• kwestie prawne związane z systemem pomocy społecznej dla osób z niepełnosprawnościami,

• szczególne warunki zatrudniania takich osób,

• postępowanie administracyjne w sprawach orzekania o niepełnosprawności

18. Ustawa z dnia 9 maja 2018 r. o szczególnych rozwiązaniach wspierających osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności

W zakresie w jakim określa szczególne uprawnienia świadczeniobiorców posiadających orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej

19. Ustawa z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji

W zakresie w jakim określa warunki nabywania prawa, tryb przyznawania oraz zasady wypłacania i finansowania świadczenia dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji

OPIEKA SPOŁECZNA

20. Orzekanie o niepełnosprawności wytyczne

Wytyczne dot. kwalifikowania do niepełnosprawności osób cierpiących na rzadkie schorzenia genetyczne w zakresie kwalifikowania do niepełnosprawności osób cierpiących na rzadkie schorzenia genetyczne o jednorodnym oraz niezmiennym przebiegiem klinicznym