Artykuł w sprawie WES, który ukaże się na stronie WWW Stowarzyszenia

Kochani, taki tekst został wczoraj wysłany do autoryzacji przez dr Łusakowską.

Jak tylko otrzymamy "zielone światło" to opublikujemy na stronie www Stowarzyszenia do publicznej informacji. 

_______________________________

Badania WES w podejrzeniu dystrofii miotonicznej typu 1 – dlaczego nie są badaniem pierwszego wyboru?

Dystrofia miotoniczna typu 1 (DM1) jest jedną z najlepiej poznanych chorób nerwowo-mięśniowych o podłożu genetycznym. Jej obraz kliniczny bywa bardzo charakterystyczny, a mechanizm molekularny od lat pozostaje niezmienny i jasno zdefiniowany. Mimo to w praktyce diagnostycznej coraz częściej pojawia się pytanie o zasadność wykonywania badań WES (Whole Exome Sequencing) w podejrzeniu DM1. Odpowiedź, oparta na aktualnej wiedzy genetycznej, brzmi: WES nie jest badaniem zalecanym jako podstawowe narzędzie diagnostyczne w dystrofii miotonicznej typu 1.

Podłoże genetyczne DM1 – mutacja dynamiczna

Przyczyną dystrofii miotonicznej typu 1 jest mutacja dynamiczna, polegająca na ekspansji (zwielokrotnieniu) trójnukleotydowych powtórzeń CTG w genie DMPK.

U osób zdrowych liczba powtórzeń mieści się w zakresie 5–37, natomiast u pacjentów z DM1stwierdza się od około 100 do nawet ponad 2000 powtórzeń CTG. To właśnie ta specyfika mutacji – jej dynamiczny, powtórzeniowy charakter – decyduje o doborze właściwej metody diagnostycznej.

Dlaczego WES nie wykrywa mutacji dynamicznych?

Badanie WES polega na sekwencjonowaniu całego eksomu, czyli fragmentów genomu kodujących białka. Metoda ta nie jest przystosowana do wykrywania mutacji dynamicznych, takich jak ekspansje powtórzeń nukleotydowych. Dotyczy to DM1, w której mutacja polega na zwielokrotnieniu trójnukleotydowych powtórzeń CTG w genie DMPK – często do kilku lub kilkunastu tysięcy kopii.

W praktyce oznacza to, że prawidłowy wynik WES nie wyklucza dystrofii miotonicznej, a wykonanie tego badania jako pierwszego kroku diagnostycznego może prowadzić do fałszywego poczucia bezpieczeństwa lub niepotrzebnego opóźnienia rozpoznania.

Jakie badania są właściwe w diagnostyce DM1?

Do wykrywania mutacji dynamicznych stosuje się badania celowane, zaprojektowane specjalnie do oceny długości powtórzeń:

PCR – umożliwiający określenie liczby powtórzeń (w ograniczonym zakresie),

Southern blot – pozwalający na ocenę bardzo dużych ekspansji.

W przypadku klinicznego podejrzenia dystrofii miotonicznej typu 1 złotym standardem jest skierowanie pacjenta na dedykowane badanie genetyczne celowane w konkretny gen (DMPK).

Dostępność diagnostyki w Polsce

Diagnostyka genetyczna dystrofii miotonicznej typu 1 jest w Polsce szeroko dostępna i od lat gwarantowana w ramach NFZ. Badania wykonywane są w Poradniach Genetycznych jako świadczenie bezpłatne.

Każdy lekarz pracujący w placówce posiadającej kontrakt z NFZ ma prawo wystawić skierowanie do Poradni Genetycznej. Co istotne, neurolog może również wystawić skierowanie bezpośrednio do Pracowni Genetycznej, co znacząco skraca czas diagnostyki i oczekiwania na wynik.

Nowoczesne techniki sekwencjonowania – wyjątki, nie standard

Istnieją bardziej zaawansowane technologie sekwencjonowania, takie jak long-read sequencing (LRS), które mogą wykrywać mutacje dynamiczne. Metody te nie są jednak powszechnie dostępne ani rutynowo stosowane w diagnostyce klinicznej.

W sytuacji, gdy istnieje jasno określony standard diagnostyczny, a obraz kliniczny choroby jest charakterystyczny, sięganie po inne metody niż zalecane badania celowane należy uznać za błąd postępowania diagnostycznego.

Kiedy WES ma uzasadnienie?

Badanie WES pozostaje bardzo ważnym narzędziem diagnostycznym w przypadku rzadkich chorób neurologicznych o niecharakterystycznym lub niejednoznacznym fenotypie. Zasadą jest jednak, że najpierw należy wykluczyć jednostki chorobowe, które:

• są klinicznie podobne,

• mają znane i dostępne badania genetyczne ukierunkowane na konkretną mutację.

Dopiero w przypadku negatywnego wyniku badań celowanych uzasadnione jest sięgnięcie po metody szerokiego sekwencjonowania, takie jak WES czy NGS.

Podsumowanie

W podejrzeniu dystrofii miotonicznej typu 1:

• WES nie jest badaniem pierwszego wyboru,

• nie wykrywa mutacji dynamicznych, będących przyczyną choroby,

• może prowadzić do opóźnienia rozpoznania,

• właściwą drogą jest celowane badanie genetyczne genu DMPK.

Świadomość tych zasad ma kluczowe znaczenie zarówno dla pacjentów, jak i lekarzy, ponieważ właściwie dobrana diagnostyka to nie tylko szybsza diagnoza, ale także realne ograniczenie niepotrzebnych kosztów, stresu i wieloletniej diagnostycznej odysei.